بي شك دوران بارداري پرخطرترين و با اهميت ترين دوران زندگي هر مادري ميباشد و تغذيه صحيح، متناسب و كافي زن باردار از همان لحظه شروع بارداري داراي اهميت ويژه بوده و عامل مهمي در رشد متناسب جنين و سلامت اينده او ميباشد بطوريكه بين روند افزايش وزن مادر و رشد و تكامل جنين او رابطه مشخصي دارد.

تاثير متقابل تغذيه و حاملگي

افزايش مرگ و مير نوزاد، افزايش احتمال مسموميت حاملگي، كم خوني مادر و نوزاد تولد نوزاد كم وزن، زايمان زودرس ناشي از عوارض تغذيه كم و نامناسب مادر باردار ميباشد.

ميزان وزن اكتسابي در دوران بارداري

BMI با نمايه توده بدني = وزن به كيلو گرم

                                  مجذور قد به متر

مثلاً اگر خانمي 60 كيلوگرم وزن داشته باشد و قد او 165 سانتي متر باشد نمايه توده بدني او  به صورت زير محاسبه مي شود.

نمايه توده بدني خانم برابر 22 مي باشد. انتظار مي رود: نمايه توده بدني خانم باردار قبل از 12 هفته بارداري بايد محاسبه شود.

مادران باردار با BMI يا نمايه توده بدني كمتر از 8/19 افزايش وزن يعني 18-5/12 كيلوگرم ، مادران باردار با BMI بين 26-8/19 افزايش وزن 16-5/11 كيلوگرم و مادران باردار با BMI بين 29-26 افزايش وزن 5/11-7 كيلوگرم ، مادران باردار با BMI بالاتر از 29 افزايش وزن 9-6 كيلوگرم در طي بارداري داشته باشند.

بايد هر زن باردار در محدوده وضعيت بدني خود ( لاغر- طبيعي- اضافه وزن- چاق) وزن گيري داشته باشد.

-     كل وزن گيري براي مادر باردار در موارد دوقلويي 21-18 كيلوگرم توصيه شده است. از ميزان توصيه شده ، مادر بايد تا هفته 24 حداقل 11 كيلوگرم افزايش وزن داشته باشد.

-     در موارد سه قلويي ، ميزان وزن گيري توصيه شده براي مادر باردار 27-5/22 كيلوگرم مي باشد. از اين ميزان مادر بايد تا هفته 24 حداقل 16 كيلوگرم افزايش وزن داشته باشد.

يادآوري مي گردد افزايش وزن مادران باردار در طي دوران بارداري نبايد به صورت ناگهاني باشد.

نكته: افزايش وزن مادر به ميزان يك كيلوگرم يا بيشتر در مدت يك هفته ، افزايش وزن ناگهاني است و خطر آفرين است.

هرم غذايي

شير و لبنيات

اين گروه تامين كننده كلسيم و فسفر، پروتئين و انرژي، ويتامين هاي مورد نياز زن باردار ميباشد.

گروه گوشت و حبوبات

اين گروه تامين كننده پروتئين، آهن و روي است، كه در تكامل خون و بافت جنين نقش اساسي دارد.

حبوبات جانشين مناسبي براي گوشت ميباشد.

حتما سعي شود گوشتها بصورت پخته،كبابي، بخارپز، اب پز شود نه سرخ كرده.

سبزيها و ميوه ها

اين گروه تامين كننده ويتامين ها و مواد معدني هستند و بدون اين عناصر متابوليسم انرژي و پروتئين در بدن مختل خواهد شد.

گروه نان غلات

مواد غذايي اين گروه بيشتر تامين انرژي براي را به عهده دارند. ضمناً حاوي ويتامينهاي گروه ب آهن و پروتئين نيز مي باشد.

·         مصرف آب به ميزان 10-8 ليوان در روز توصيه مي شود.

عوامل ايجاد كننده مشكلات تغذيه اي در زنان باردار

1-       استفراغ هاي حاملگي

2-       بي اشتهايي حاملگي

3-       اشتياق و تمايل به مواد غير غذايي

4-       تغييرات در حس چشايي و بويايي

5-       مسائل فرهنگي ، اجتماعي ، سنتي خانواده

6-       مسئوليتهاي داخل خارج از خانه

7-       محدوديتهاي مالي و در آمد

استفراغهاي صبحگاهي كه بدليل تغييرات هورموني ايجاد مي شود با خوردن غذاي جامد با حجم كم و دفعات بيشتر ، عدم مصرف غذاي سرخ كرده ، شستن دهان با آب و محلول جوش شيرين بهبود مي بايد.

چند نكته :

1-       هيچگونه پرهيز غذايي خاصي براي دوران بارداري توصيه نمي شود.

2-       استفاده از رژيم هاي كاهش دهنده وزن طي بارداري خطر آفرين است.

3-       بهتر است سه وعده غذا اصلي ارزش غذايي يكساني داشته باشد ، و دو وعده غذاي سبك بين روز و عصرانه نيز در برنامه ي غذايي گنجانده شود.

4-       يكي از بهترين شاخصهاي نشانگر كيفيت تغذيه زن باردار افزايش وزن متناسب اوست.

5-       افزايش وزن زنان چاق در طي بارداري بايد كمتر از زنان لاغر باشد.

6-       استفاده از قرص آهن از پايان ماه چهارم تا سه ماه پس از زايمان ، استفاده از قرص مولتي ويتامين از پايان ماه چهارم تا 3 ماه پس از زایمان ، استفاده از قرص اسيد فوليك از سه ماه قبل از بارداري تا پايان ماه چهارم توصیه می شود.

تهیه و تنظیم :

نسرین مژدهی –کارشناس بهداشت پرستاری و مامایی