سرطان یعنی رشد ، تکثیر و گاهی انتشار غیر طبیعی سلولهای بدن. ( تمامی سرطانها دارای الگوی رشد مهارگسیخته و تمایل به جدا شدن از منشا اصلی و متاستاز هستند)

بعد از بيماري هاي قلبي عروقي سرطان به عنوان اولين عامل مرگ و مير در بيشتر كشورها مطرح است. سالانه حدود 7 ميليون نفر در جهان در اثر ابتلا به سرطان جان خود را از دست مي‌دهند و برآورد مي شود تا سال 2020 شمار موارد جديد ابتلا به سرطان در هر سال از 10 ميليون نفر به 15 ميليون نفر برسد و حدود 60 درصد از اين موارد جديد در كشورهاي درحال توسعه خواهد بود.

در كشورهاي توسعه يافته سرطان هاي ريه، كولون، پستان و پروستات شيوع بيشتري دارند و در مناطق در حال توسعه سرطان هاي معده، كبد، مري، دستگاه ادراري و تناسلي بيشتر شايع هستند. شيوع سرطان پستان در بيشتر كشورها، در حال افزايش است. تغيير شيوه زندگي نيز در اكثر نقاط دنيا در افزايش شيوع سرطان موثر بوده است.

نحوه پیدایش سرطان

یک سلول طبیعی ممکن است بدون هیچ دلیل واضحی به یک سلول سرطانی تبدیل شود، ولی در اغلب موارد، تبدیل در اثر مواجهه مکرر با مواد سرطانزا مانند الکل و دخانیات صورت می‌گیرد. شکل ظاهری و نیز عملکرد سلولهای سرطانی شده با سلولهای طبیعی تفاوت دارد. جهش یا تغییر ایجاد شده در DNA یا ماده ژنتیکی سلول اتفاق می‌افتد. DNA همان مسئول کنترل شکل ظاهری و عملکرد سلول است. وقتی DNA یک سلول تغییر می‌کند، آن سلول با سلولهای سالم کنار خود تفاوت می‌یابد و دیگر کار سلولهای طبیعی بدن را انجام نمی‌دهد. این سلول تغییر یافته از سلولهای همجوار جدا می‌شود و پایان رشد ومرگ سلول نامشخص است . به عبارت دیگر سلول تغییر یافته از دستورارت و علائم داخلی که سلولهای دیگر در کنترل آنها هستند، پیروی نمی‌کند و به جای هماهنگی با سلولهای دیگر خودسرانه عمل می‌کند.
 

بدخیم شدن سرطان

وقتی سلول " جهش یافته " تقسیم می‌شود ، به 2 سلول جدید " جهش یافته " تبدیل می‌گردد و این فرآیند به همین ترتیب ادامه می‌یابد تا همان سلولاولیه جهش یافته به توده‌ای از سلولها که تومور نامیده می‌شود، تبدیل می‌گردد.          گاهی این تومورها ، خوش خیم بوده و رشد نمی‌کنند. ولی در صورتی که سلولهای تومور رشد کنند و تقسیم شوند و سلولهای طبیعی اطراف خود را از بین ببرند و به نقاط دیگر بدن هم دست‌اندازی کنند، تومور بدخیم محسوب می‌شود. بزرگترین خطر تومورهای بدخیم ، توانایی آنها در حمله به بافتهای سالم و پخش شدن در بدن است و این همان متاستاز سرطان است. هر چه تومورها رشد کنند و بزرگتر شوند، جلوی رسیدن مواد غذایی و اکسیژن را به سلولهای سالم می‌گیرند و با پیشرفت سرطان ، سلولهای سالم می‌میرند و عملکرد و سلامت بیمار از بین می‌رود. اگر جلوی این فرآیند گرفته نشود، سرطان به مرگ می‌انجامد.

علائم هشدار دهنده سرطان

ü     خونریزی غیر طبیعی در هر نقطه از بدن.

ü     پیدایش هرگونه توده سفت سلولی در زیر پوست، مثلا در سینه یا نقاط دیگر.

ü     پیدایش زخمی که به آسانی بهبود نمی‌یابد (بویزه در اطراف زبان ، دهان و لبها).

ü     سوء هاضمه دائمی

ü     تغییراتی در وضع خالها یا زگیل از قبیل تغییر رنگ ، بزرگ شدن ، خارش ، دردناک شدن و یا خونریزی از آنها که به مدت طولانی ادامه یابد.

ü     پیدایش آشفتگی در اعمال روده‌ها یا مثانه که با درمانهای عادی بهبودی نیابد.

ü     سرفه ، گرفتگی صدا و یا مشکل عمل بلع به مدت طولانی.

اگر هر یک از این علائم فوق بیش از دو هفته ادامه یابد، باید بیمار تحت بررسی تخصصی قرار گیرد. البته در بیشتر موارد این علائم حاکی از وجود سرطان نیستند.

انواع سرطانها

 اغلب سرطانها به سه دسته عمده تقسیم می‌شوند:

• کارسینوم : شامل سرطانهایی است  که از سلولهای سازنده پوست می باشند (مثل سرطان پوست) و یا لایه داخلی اعضا را می‌پوشانند (مثل سرطان ریه) و یا سازنده غدد هستند (مثل سرطان سینه) منشا می‌گیرد.

• سارکوم : این دسته سرطانهایی هستند که از بافت همبند مثل غضروف ، استخوان و ماهیچه منشاء می‌گیرند. از اینرو سرطان استخوان یا سرطان ماهیچه را در هر نقطه از بدن سارکوم می‌گویند.

• لوسمی و لنفوم‌ها : شامل سرطانهایی است که از سلولهای تشکیل دهنده خون و سلولهای ایمنی منشاء می‌گیرند.

در کشورهای غربی ، سرطان پوست شایعترین سرطان است و پس از آن سرطان سینه ، ریه ، پروستات ، روده بزرگ ، مثانه و رحم قرار دارد.

راههای پیشگیری

عوامل غذايي كه در پيشگيري از انواع سرطان موثر شناخته شده اند به طور خلاصه شامل موارد زير هستند:

v    سبزي ها به ويژه سبزي هاي برگ سبز، هويج و ميوه ها منجر به كاهش موارد ابتلا به سرطان ريه، معده و روده مي شوند. كيلوپن (گوجه فرنگي)، فيتواستروژن هاي سويا نيز از عوامل موثر در كاهش شيوع اين سرطان هستند.

v    ساليسيلات موجود در بعضي از مواد غذايي مثل قارچ، كشمش، توت فرنگي، سيب، ادويه ها مثل آويشن، دارچين، نيز در كاهش خطر ابتلا به انواع سرطان موثرند.

v     مصرف غذاهایی که به صورت آب‌پز تهیه می‌شود وعدم استفاده از غذاهایی که آثار سوختگی در آنها نمایان است.

v     استفاده کمتر از گوشت قرمز

v     رعایت کامل امور بهداشتی

v     ورزش و فعاليت بدني در كاهش بروز انواع سرطان موثر شناخته شده اند)

v     عدم استفاده از مشروبات الکلی و دخانیات.

 
(به طور كلي سبزي ها، ميوه ها، آنتي اكسيدانها، فيتوكميكال ها، سير، پياز، كاهش چربي دريافتي در پیشگیری از بیماری موثر است)

درمان

امروزه اکثر سرطانها درمان قطعی ندارند اما برای جلوگیری از رشد و پیشرفت آنها از روشهای جراحی ، پرتو درمانی ، شیمی درمانی ، هورمون درمانی ، پیوند مغز استخوان استفاده می‌شود.

                                                                                                        واحد پیشگیری ومبارزه با بیماریها