تغييرات اجتماعي در كشور ايران و بسياري از كشورهاي منطقه، طي 30 سال اخير، وضع سلامت مردم را مورد دستخوش و دگرگوني قرار داده است. تغيير سنت‌هاي گذشته و شيوه‌هاي جديد زندگي به تغيير در الگوهاي غذايي از جمله افزايش دريافت چربي‌هاي اشباع و كاهش دريافت ميوه و سبزي منجر شده، كه اين امر موجب افزايش شيوع بيماري‌هاي غيرواگير

مانند بيماري‌هاي قلبي عروقي، سرطان، ديابت و...  شده است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2007 میلادی؛بیماری‌های مزمن (بيماري‌هاي قلبي عروقي، ديابت، چاقي، انواع سرطان و بيماري‌هاي تنفسي) علت 60 درصد از مرگ‌ها بوده و35 میلیون مرگ در سال به دلیل این بیماری‌ها رخ داده است. همچنین 80 درصد از مرگ‌های فوق در کشور‌های درحال توسعه کم درآمد مشاهده شده است. رژيم غذايي دست كم، 35 درصد از كل موارد سرطان‌ها دخالت داردکه این رقم در زنان به 50 درصد می‌رسد. براساس پیش‌بینی سازمان جهانی بهداشت تا سال2020 موارد جدید سرطان‌ها به 15میلیون می‌رسد.

بنابراین سرطان از جمله بیماری‌هایی است که تغذیه صحیح در پیشگیری و درمان آن می‌تواند نقش مهمی ‌داشته باشد. به عنوان مثال افرادی که کمتر از پنج بار در روز میوه و سبزی مصرف می‌کنند بیشتر در معرض خطر سرطان‌های دستگاه گوارش قراردارند. در زیر به برخی عوامل تحریک کننده سرطان و برخي از اجزای مواد غذايي که نقش پيشگيري کننده در سرطان‌ها را به عهده دارند اشاره می‌شود:

عوامل غذايي تحريك كننده سرطان :

v       چربيهاي اكسيد شده مانند روغن كه به دفعات براي سرخ كردن استفاده شده‌اند .

v       دريافت مقادير زيادي چربي (گوشت قرمز، تخم‌مرغ، محصولات لبني با مقادير بالايي چربي و كلسترول) موجب افزايش احتمال خطر سرطان روده، پستان و كليه می‌شود.

v       دريافت بالاي چربي به خصوص در زنان يائسه احتمال بروز سرطان پستان را افزايش می‌دهد.

v       گوشت قرمز فرآيند شده (مانند سوسيس و كالباس و گوشتهاي قرمز دودي و نمك سود شده).

v       غذاهايي كه به شدت سرخ يا كباب شده و به رنگ قهوه‌اي تيره درآمده .

v       نيتريتها و نيتراتها (نگهدارنده‌هاي مواد غذايي كه براي ايجاد رنگ صورتي به موادي مثل سوسيس و كالباس اضافه مي‌شود) .

v       مواد غذايي كهنه كپك زده به ويژه سيب‌زميني، بادام زميني و قارچ و جوانه‌ها.

v       آفت‌كشها و ساير مواد شيميايي مربوط به كشاورزي .

v       رنگ‌هاي غذايي مصنوعي به ويژه رنگهاي قرمز .

v       چاقي و اضافه وزن نيز يك عامل خطر مهم به شمار مي‌رود

عوامل غذايي پیشگیری کننده از سرطان :

Ø    مواد غذايي غني از فيبر :فيبر به وسيله غذاهايي مثل گندم كامل (سبوس دار) ميوه‌ها، سبزي‌ها، حبوبات، آجيل و دانه‌ها تامين مي‌شودکه نقش ضد سرطانی دارد.

Ø    سبزيها و ميوه‌هاي تازه: مصرف سبزيهاي سبز تيره، نارنجي يا متمايل به زرد سبزيهاي خانواده كلم براكلي، كلم دلمه‌اي، كلم پيچ، گل كلم، چغندر، هويج، مارچوبه، پياز، سير و زردچوبه.

Ø       مواد غذايي غني از كلسيم و ويتامين  D  وويتامينهاي A,C,E اسيدفوليك، ويتامين ₁₂B و سلنيم .

Ø    استفاده هرچه بيشتر از غلات كامل :بجاي نان سفيد و تافتون و لواش از نان‌هايي كه از آرد كامل گندم تهيه شده‌اند مثل نان سنگك و نان سبوس‌دار استفاده كنيد به اين ترتيب مقداري از فيبر مورد نياز روزانه شما تأمين مي‌شود همانطور كه گفته شد فيبر علاوه بر آنكه جزء مواد ضد سرطان محسوب مي‌شود از افزايش وزن هم جلوگيري مي‌كند.

Ø    نوشيدن مقادير كافي آب در روز :روزانه حداقل 6 تا 8 ليوان آب مصرف كنيد و مصرف نوشابه‌هاي گازدار و آب ميوه‌هاي شيرين را به حداقل برسانيد.

Ø       محدود كردن چربيهاي مضر:

 -از غذاهاي كم چرب استفاده كنيد و از سرخ كردن غذا بپرهيزيد. روغن‌هاي مايع مانند روغن زيتون، روغن كلزا فاقد كلسترول بوده و در صورتي كه اين روغن‌ها تحت تأثير حرارت زياد قرار نگيرند براي مصرف مناسب هستند.

         -  مصرف روغن زيتون خطر بروز بسياري از سرطان‌ها به خصوص سرطان پستان را كاهش می‌دهد .

         - مصرف فرآورده‌هاي لبني كم چرب مي‌تواند خطر بروز سرطان كولون را كاهش دهد .

         - کاهش مصرف غذاهای پر چرب (کره، لبنیات پرچرب، کله پاچه،  گوشت‌های قرمز، روغن‌جامد و سس        مایونزوکاهش مصرف گوشت‌های فرآیندی مانند سوسیس و کالباس به دلیل ترکیبات نیتراتی که به عنوان نگهدارنده و رنگ دهنده به آن اضافه می‌شوند) .

       - جايگزين کردن مصرف ماهي دوبار در هفته با گوشت قرمز و استفاده از اسيد چرب امگا – 3 .

     - کاهش مصرف غذاهای شور به دلیل نقش آن در سرطان معده. از غذاهاي شور مثل آجيل، ماهي دودي،       پنيرشور، چيپس، كنسرو، ترشي‌هاي شور، سوسيس و كالباس پرهيز كنيد و سر سفره به غذا، سالاد يا ماست، نمك اضافه نكنيد.

-         از غذاهاي آماده مثل ساندويچ و پيتزا و كنسروهاي آماده حد اقل يك بار در هفته استفاده کنید .

. آنتي اكسيدان‌ها:

آنتي اكسيدان‌های موجود در برخی از مواد غذایی با كاهش راديكال‌هاي آزاد در بدن، در پيشگيري از انواع سرطان‌ها نقش مهمی‌دارنــد. مواد آنتی اکسیدانی مانند كاروتنوئيدها (رنگدانه‌های گیاهی)، ويتامين C، ويتامين E، سلنیوم كه مانع از آسيب سلول‌ها و بافت‌ها می‌شوند، می‌توانند از بروز تغييرات سلول‌هاي بدخيم جلوگيري کنند. سبزی‌های برگ سبز و زرد و میوه‌های رنگی مانند اسفناج، هویج، مرکبات، زردآلو و طالبی (منابع کاروتنوئیدی)، میوه‌ها به ویژه مرکبات و سبزی‌ها (منبع ویتامین (C؛ روغن جوانه گندم و آفتابگردان؛ مغزها مانند بادام و سبزی‌های برگ سبز (منبع ويتامين E) و غذاهای دریایی،  گوشت و جگر منبع سلنیوم هستند. نتایج برخی مطالعات نشان داده است که مصرف منابع غذایی حاوی سلنیوم به کاهش خطر بروز سرطان ‌های پروستات، ریه و روده بزرگ منجر شده است. هچننین مصرف 10 بار گوجه فرنگی در هفته موجب کاهش خطر سرطان پروستات به میزان 35 درصد شده است.  

واحد پیشگیری ومبارزه با بیماریها