چاقي و پديده اضافه وزن يك مشكل شايع در دنياي امروز است در واقع پديده افزايش بافت چربي بدن را چاقي مي گويند.

علتهاي مختلف چاقي بدين شرح مي باشد:

-         فشارهاي دروني ، استرس و افسردگي

-         چاقي ناشي از بيماريها: هيپوتيروئيديسم ( كم كاري تيروئيد)

-         مصرف بعضي داروها: ضد بارداري ، ضد افسردگي ، ضد اضطراب

-         ژنتيك : درصد كمي از چاقي ها بدليل ارث مي باشد كه قابل كنترل است.

اصلي ترين علت چاقي يا افزايش وزن بدن دريافت انرژي بيشتر و كمي فعاليت جسمي است.

       بهترين و سالمترين راه حل ارائه شده براي درمان چاقي به شرح زير مي باشد:

-         رژيم غذايي صحيح

-         ورزش مناسب و كافي

-         تغيير رفتار و اصلاح عادات بد غذايي

ميان وعده مناسب براي دانش آموزان:

ميان وعده مناسب از مواد مغذي مانند ميوه هاي تازه و خشك ، انواع مغزها مانند پسته ، گردو و يا موادي كه مي توان همراه نان مصرف كرد مانند پنير ، كره ، مربا و تخم مرغ تشكيل مي شود.

صبحانه:

يكي از اصلي ترين وعده هاي غذايي در رژيم غذايي دانش آموز است كه بايد به دقت مورد توجه قرار گيرد.

استفاده از گروه نان و غلات و گروه شير و لبنيات در صبحانه بسيار مورد تاكيد قرار دارد همچنين قابل ذكر است كه استفاده از كشمش و خرما جهت تامين گلوكز مورد نياز مغز و تامين انرژي مورد نياز دانش آموز بسيار مناسب است.

نمونه هايي از ميان وعده مناسب براي دانش آموزان:

1-       انواع ميوه هاي خشك مانند خرما ، كشمش ، انجير ، توت

2-       انواع خشكبار مانند پسته ، بادام ، گردو ، فندق

3-       سبزيجاتي نظير كاهو ، هويج ، گوجه فرنگي و خيار

4-       ساندويچ هايي مانند نان و پنير ، نان و كره و مربا ، نان و تخم مرغ

** چاقي در نوجوانان به دلايل متعددي از قبيل ارث ( چاقي والدين ) ، افراط در مصرف غذا ، تحرك كم و مصرف بيش از حد مواد غذايي چرب ايجاد مي شود در مورد چاقي نوجوانان استفاده از داورهاي ضد اشتها اثر چنداني ندارد بلكه بايد برنامه هاي غذايي همراه با تغيير و اصلاح رفتار صورت گيرد.

روش هاي نادرست كاهش وزن:

-         كاهش وزن از طريق حذف وعده هاي غذايي:

در اين روز يكي از وعده هاي غذايي مثل صبحانه يا شام حذف شده كه هيچ كدام مورد تاييد نيست بطوريكه با حذف صبحانه فرد دچار افت قند خون در طي روز ، كاهش عملكرد روزانه و پرخاشگر شده و ضمن اينكه مجبور است در وعده هاي بعدي با پرخوري ، گرسنگي ناشي از حذف و عده را جبران كند كه اين كار باعث افزايش وزن خواهد شد.

-         كاهش وزن فقط از طريق ورزش:

ورزش يكي از روش هاي بسيار مناسب براي برخورداري از جسم سالم و رسيدن به وزن ايده آل است كاهش وزن به تنهايي از طريق ورزش دشوار است چرا كه براي كاهش مثلاً يك كيلوگرم از وزن بدن بايد 20 ساعت پياده روي كرد كه عملاً غير ممكن است و بنابراين توصيه نمي شود.

-         استفاده از وسايل و شيوه هاي مخصوص:

سونا ، كمربند لاغري ، طب سوزني ، كرم ها ، پمادها ، گوشواره لاغري ، ژل و.. كه هيچ كدام از نظر علم تغذيه و پزشكي مورد قبول نبوده و همگي كم و بيش  باعث ايجاد عوارض نامطلوب مي شوند.

-         جراحي:

اين روش بدليل عوارض شديد و گاه غير قابل جبراني كه دارد توصيه نمي شود.

-         داروها:

داروهاي مورد  استفاده براي درمان چاقي عمدتاً در روند طبيعي بدن اختلال ايجاد مي كنند و از نظر علمي توصيه نمي شوند.

نكات كلي جهت كاهش وزن:

1-       يك رژيم غذايي صحيح بايد داراي همه گروههاي غذايي اصلي باشد:

الف- گروه نان و غلات:

ترجيحاً از غلات كامل ( سبوس دار ) استفاده شود.

( حذف كردن اين گروه غذايي بدليل اثر مفيد روي سلامت پوست ، اعصاب و تنظيم سوخت و ساز بدن و توليد انرژي عمده در بدن ) توصيه نمي شود.

نان سنگك و ماكاروني سبوس دار نمونه هايي از محصولات تهيه شده از غلات كامل هستند.

ب- گروه ميوه ها وسبزيجات:

مصرف ميوه و سبزي خطر ابتلا به بيماريهاي قلبي ، سرطان  و فشارخون بالا را كاهش مي دهد. اين مواد غذايي مناسب بسيار خوبي از انواع ويتامين ها به ويژه ويتامين هاي A,C و همچنين فيبر هستند.

ميوه هاي خشك و برگه ها مثل كشمش ، برگه هلو و زرد آلو و ساير ميوه هاي خشك شده به خصوص اگر بدون شكر باشند جايگزين هاي مناسبي براي ميوه هستند كه دانش آموزان مي توانند به راحتي آنها را در زنگهاي تفريح در مدارس ميل كنند.

مصرف آب ميوه هاي موجود در بازار بعلت شكر زياد و افزودني هاي ديگر توصيه نمي شود.

سبزي ها را مي توان به صورت خام يا همراه چاشني هاي مختلف مصرف كرد:

هويج كوچك يا خلالي شده ، خيار ، ساقه هاي كرفس ، نخود فرنگي ، لوبيا سبز ، سيب زميني آب پز و گوجه فرنگي نمونه هاي خوبي از سبزي ها هستند كه به تنهايي يا  داخل ساندويچ خانگي مصرف مي شوند.

3-2 واحد در طول روز به استفاده از ميوه ها و سبزي ها در برنامه غذايي روزانه توصيه مي شود.

ج- گروه شير و لبنيات:

لبنيات منابع بسيار خوب كلسيم هستند كه در محكم سازي استخوان ها به ويژه در دوران رشد اهميت بسيار دارند.

از آنجا كه ميزان چربي هاي اشباع در محصولات لبني بالاست توصيه مي شود از محصولات لبني پر چرب استفاده نشود.

نياز روزانه بزرگسالان 2-3 واحد ( هر واحد شامل 1 ليوان شير يا 2 ليوان دوغ يا 4/3 ليوان ماست ) است كه بهتر از نوع كم چرب ( 5/1% چربي) باشد.

د- گروه گوشت ، حبوبات و مغزها:

مواد مغذي اين گروه شامل پروتئين ، آهن ، روي و بعضي انواع ويتامينهاي گرو ب مي باشد كه در تنظيم رشد و نمو ، خونسازي در بدن نقش مهمي دارد.

دانش آموزان حداقل 2 وعده غذاي گوشتي يا جايگزين هاي آن ( حبوبات و تخم مرغ و مغزها ) نياز داند.

بادام زميني ، پسته ، بادام ، گردو و فندق ميان وعده هاي مناسبي هستند. در عين حال از كالري قابل توجهي برخورداند ، يك اندازه كوچك از اين مواد ، ميان وعده ي بسيار مناسبي خواهد بود.

توصيه ها:

-         مصرف غلات كامل ، ميوه و سبزي ها بصورت روزانه

-     كاهش ميزان مصرف چربي ها و عدم مصرف غذاهاي سرخ كردني ( با توجه به نياز بدن به چربي ، حذف چربي ها و روغن ها نيز توصيه نمي شود.)

-         كاهش مصرف نوشابه هاي گازدار و مواد غذايي حاوي قندهاي ساده ( كيك ، شيريني ، شكلات و..)

-         مصرف هر نوع روغن ( جامد ، مايع ) بيش از نياز بدن منجر به اضافه وزن يا چاقي خواهد شد.

نوشيدني هاي سالم:

1-       آب سالم ترين نوشيدني است.

2-       شيرهاي كم چرب

3-        آب ميوه هاي طبيعي

ورزش :

تحرك و ورزش به كاهش وزن و سوختن چربي هاي اضافه كمك كرده و از تحليل بافت هاي ماهيچه اي جلوگيري مي كند.

پياده روي حداقل 30 دقيقه در روز يا در اكثر روزهاي هفته ( تند تر از حد طبيعي ) ورزشي مفيد جهت تعديل وزن در كنار رژيم غذايي مناسب تحت نظر كارشناسان و متخصصين تغذيه مي باشد.

تهیه و تنظیم:واحد تغذیه